Trauma wczesnodziecięca – kiedy dzieciństwo nadal wpływa na Twoje życie?

Nie zawsze pamiętasz, co wydarzyło się w dzieciństwie. Możesz jednak pamiętać to, jak się czułaś.

Może bardzo wcześnie nauczyłaś się, że trzeba być grzeczną, silną i samodzielną, że lepiej nie płakać, nie złościć się, nie sprawiać problemów. Może nauczyłaś się wyczuwać nastrój innych i dostosowywać do niego, zanim jeszcze ktoś zdążył coś powiedzieć. A może dorastałaś w domu, w którym było dużo lęku, chaosu, krytyki, przemocy, mocjonalnej nieobecności, albo przeciwnie z zewnątrz wszystko mogło wyglądać dobrze, ale w istocie brakowało Ci bliskości, zainteresowania i poczucia, że naprawdę możesz na kimś polegać.

Dziś możesz być dorosłą kobietą, która świetnie sobie radzi, a mimo to w środku nadal czuje napięcie, samotność, lęk albo potrzebę ciągłego zasługiwania na miłość.

To może być ślad doświadczeń z bardzo wczesnego okresu życia.

Czym jest trauma wczesnodziecięca?

Trauma wczesnodziecięca to nie tylko doświadczenie przemocy czy jednego dramatycznego wydarzenia. Może wiązać się również z tym, że jako dziecko przez długi czas nie miałaś wystarczającego poczucia bezpieczeństwa, przewidywalności, emocjonalnego kontaktu lub możliwości otrzymania wsparcia wtedy, kiedy go potrzebowałaś.

Dla małego dziecka szczególnie ważne są relacje z osobami, które się nim opiekują. To właśnie w tych pierwszych relacjach stopniowo rozwija się sposób rozumienia siebie, innych ludzi, bliskości i bezpieczeństwa. Dlatego trudne doświadczenia z dzieciństwa mogą mieć znaczenie również wiele lat później w relacjach, w sposobie przeżywania emocji, reagowaniu na stres czy w tym, jak traktujesz samą siebie.

Nie oznacza to, że wszystko, co dzieje się dzisiaj, jest konsekwencją Twojego dzieciństwa. Oznacza natomiast, że warto by było, żebyś przyjrzała się temu, czego nauczyłaś się wtedy, kiedy byłaś jeszcze mała i zależna od innych.

Jak trauma z dzieciństwa może wyglądać w dorosłym życiu?

Trauma wczesnodziecięca nie zawsze daje o sobie znać poprzez konkretne wspomnienia. Czasami bardziej widoczna jest w tym, jak żyjesz dzisiaj. Możesz:

• bardzo silnie reagować na krytykę lub odrzucenie,
• mieć trudność z zaufaniem innym,
• bać się bliskości albo przeciwnie – bardzo jej potrzebować i jednocześnie bać się utraty,
• mieć poczucie, że musisz zasługiwać na miłość,
• nadmiernie dostosowywać się do innych,
• mieć trudność z rozpoznawaniem własnych potrzeb,
• czuć winę, kiedy stawiasz granice,
• tłumić złość, smutek lub inne trudne emocje,
• być stale czujna na nastroje innych osób,
• mieć poczucie, że musisz wszystko kontrolować,
• reagować bardzo silnym lękiem w sytuacjach, które innym wydają się niewielkie,
• doświadczać poczucia pustki, odłączenia od siebie lub własnych emocji,
• powtarzać w dorosłych związkach relacje przypominające te, które znałaś z dzieciństwa.

I możesz jednocześnie myśleć: „Przecież moje dzieciństwo nie było aż takie złe. Dlaczego więc tak trudno mi żyć?”

To bardzo ważne pytanie.

Nie musiałaś doświadczyć przemocy, żeby coś w Tobie zostało zranione

Czasami osoba dorosła mówi:

„Moi rodzice mnie nie bili. Miałam dom, szkołę, jedzenie. Nie powinnam narzekać.”

A jednak wspomina dzieciństwo jako czas samotności, napięcia albo ciągłego dostosowywania się. Trauma wczesnodziecięca może wiązać się z doświadczeniami takimi jak: emocjonalna niedostępność rodzica, odrzucenie, zaniedbanie emocjonalne, nadmierna krytyka, parentyfikacja, niestabilność w domu, uzależnienie rodzica, przemoc, rozwód lub rozłąka, częste zmiany opiekunów, utrata ważnej osoby czy dorastanie w atmosferze ciągłego lęku. Nie chodzi o tworzenie rankingu tego, co było „wystarczająco traumatyczne”. Liczy się to, jak Twoje doświadczenia zostały przez Ciebie przeżyte i jakie sposoby radzenia sobie musiałaś wtedy wykształcić.

 Czego nauczyłaś się jako dziecko, żeby przetrwać?

Małe dziecko nie może po prostu odejść z trudnej relacji. Nie może powiedzieć: „Nie podoba mi się sposób, w jaki mnie traktujesz. Wychodzę.” Dziecko potrzebuje swoich opiekunów, dlatego potrzebuje nauczyć się różnych sposobów chronienia siebie.

• Może stać się bardzo grzeczne.
• Może przestać mówić o swoich potrzebach.
• Może nauczyć się rozładowywać napięcie poprzez złość.
• Może zacząć wszystko kontrolować.
• Może przestać cokolwiek czuć.
• Może nauczyć się opiekować wszystkimi dookoła.

To, co kiedyś pomagało Ci przetrwać, w dorosłym życiu nie zawsze jest już potrzebne, a  jednak ciało, emocje i relacje mogą nadal reagować tak, jakby dawne zagrożenie wciąż było obecne.

Dlaczego w dorosłym życiu powtarzasz pewne schematy? 

Być może zastanawiasz się:

• „Dlaczego znowu jestem z kimś, przy kim muszę się starać o uwagę?”
• „Dlaczego tak trudno mi powiedzieć nie?”
• „Dlaczego kiedy ktoś się ode mnie oddala, ogarnia mnie panika?”
• „Dlaczego wybieram osoby, które są emocjonalnie niedostępne?”
• „Dlaczego czuję się odpowiedzialna za wszystkich?”

Wczesne doświadczenia relacyjne mogą wpływać na to, czego spodziewamy się po innych ludziach i jak reagujemy na bliskość, konflikt, odrzucenie czy rozłąkę. W terapii nie chodzi o to, żeby każdą obecną trudność przypisać dzieciństwu. Chodzi o sprawdzenie, czy istnieje związek między tym, czego doświadczyłaś wtedy, a tym, jak funkcjonujesz dzisiaj.

Jak wygląda terapia traumy wczesnodziecięcej? 

Nie chodzi o to, żeby na siłę wracać do najtrudniejszych wspomnień. Nie musisz pamiętać wszystkiego. Nie musisz opowiadać wszystkiego od razu. Nie musisz ponownie przeżywać dzieciństwa. W terapii najpierw ważne jest stworzenie poczucia bezpieczeństwa i zrozumienie tego, z czym przychodzisz. Wspólnie przyglądamy się temu, co dzieje się z Tobą dzisiaj – w emocjach, ciele, relacjach i sposobach reagowania. Stopniowo możemy również przyglądać się doświadczeniom, które mogły mieć znaczenie dla tego, jak nauczyłaś się funkcjonować.

Tempo tej pracy jest dostosowane do Twoich możliwości.

Celem nie jest rozdrapywanie przeszłości. Celem jest zrozumienie, dlaczego dzisiaj reagujesz właśnie tak – i stworzenie możliwości reagowania inaczej.

Co może zmienić się dzięki terapii? 

Nie mogę obiecać Ci, że przeszłość przestanie istnieć. Będziesz mogła jednak zacząć inaczej doświadczać siebie.

Możesz stopniowo zaczniesz:

• lepiej rozpoznawać własne emocje i potrzeby,
• rozumieć swoje reakcje zamiast się za nie obwiniać,
• zauważać mechanizmy, które uruchamiają się w trudnych sytuacjach,
• lepiej radzić sobie z lękiem i napięciem,
• stawiać granice bez ciągłego poczucia winy,
• budować bardziej bezpieczne relacje,
• rozpoznawać, kiedy reagujesz na to, co dzieje się teraz, a kiedy uruchamia się doświadczenie z przeszłości,
• mieć większy wpływ na swoje decyzje i sposób reagowania.

Nie chodzi o to, żeby stać się kimś innym. Chodzi o to, żeby coraz bardziej móc być sobą.

Trauma rozwojowa i C-PTSD 

Długotrwałe trudne doświadczenia w dzieciństwie mogą wiązać się z tzw. traumą rozwojową i u części osób z objawami charakterystycznymi dla złożonego zespołu stresu pourazowego (C-PTSD).  Mogą pojawiać się między innymi trudności z regulacją emocji, poczuciem własnej wartości, relacjami, zaufaniem czy poczuciem bezpieczeństwa. Nie każda osoba z trudnym dzieciństwem ma C-PTSD i nie każda trudność emocjonalna oznacza traumę.

Dlatego w terapii ważne jest indywidualne rozpoznanie Twojej historii i aktualnych trudności.

Czy można przepracować traumę z dzieciństwa? 

Tak, można pracować nad konsekwencjami trudnych doświadczeń z dzieciństwa również wiele lat później. Nie chodzi o wymazanie wspomnień ani zmianę tego, co się wydarzyło. Chodzi o to, żeby przeszłość nie musiała nieustannie decydować o Twoim teraźniejszym życiu. To, że kiedyś nauczyłaś się przetrwać w określony sposób, nie oznacza, że musisz tak funkcjonować już zawsze.

Jeśli czujesz, że coś w Tobie nadal żyje od dzieciństwa

Może od dawna wiesz, że coś było nie tak i dopiero teraz zaczynasz to zauważać. A może przez wiele lat mówiłaś sobie: „Inni mieli gorzej. Nie mam prawa tak się czuć.” Nie musisz udowadniać, że Twoje dzieciństwo było wystarczająco trudne. Możemy zacząć od tego, jak żyje Ci się dzisiaj. W terapii możemy wspólnie przyjrzeć się temu, czego doświadczyłaś, jak wpłynęło to na Twój sposób funkcjonowania i czego potrzebujesz, aby poczuć więcej bezpieczeństwa, swobody i kontaktu ze sobą.

Nie zmienimy tego, co było. Możemy jednak pracować nad tym, jaką rolę przeszłość odgrywa w Twoim życiu dzisiaj.

Umów konsultację psychoterapeutyczną w Białymstoku lub online.

Swoją pracę poddaję stałej superwizji.